Αριστερή καινοτομια και καπιταλισμός
Όταν στις 28 Αυγουστου του 1789, στην αρχή της Γαλλικής επανάστασης ομάδα βουλευτών, ως ένδειξη διαμαρτυρίας απέναντι στο δικαίωμα βέτο του βασιλιά, μετακινήθηκε απο τη θεση τους και πήγαν στα αριστερά του προέδρου, μπήκαν ταυτόχρονα οι ρίζες της νεωτερικής αριστερής μυθολογίας. Γεννημένη αυτή ως αντίθεση σε μια προϋπάρχουσα ήδη πολιτική την οποια ονόμασε “δεξιά”, λειτούργησε ως η πολιτική avant-garde ,προσφέροντας όνειρα και ελπίδες στους καταπιεσμένους και όσους είχαν το όραμα της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελευθερίας. Αν και χύθηκε πολύ αίμα και μελάνι σε αυτή τη προσπάθεια, έν τούτοις, τα ιστορικά της δείγματα απογοήτευσαν και εξόργισαν. Μετα απο τόσα χρονια ύπαρξης, ειδικά σημερα την εποχή της παγκοσμιοποίησης, υψώνεται έντονα αναγκαία το ερώτημα: παραμένει ή όχι η αριστερά πρωταγωνίστρια στις κοινωνικές αλλαγές; Το θέμα μάλιστα απασχόλησε πρόσφατα και το γαλλικό τύπο.
Το βέβαιο είναι πως αναλυοντας ρεαλιστικά διαπιστώνουμε ότι η ευρωπαϊκή αριστερά εχει χάσει πολύ ιδεολογικό έδαφος, ενώ συχνά σε περιοχές που κατα παράδοση κυριαρχούσε, τώρα κυριαρχούν εθνικιστικά στοιχεια.
Πολλοί δε απο τους παλιούς ψηφοφόρους των κομμουνιστικών κομμάτων τώρα ψηφίζουν κόμματα όπως αυτό της ΛεΠεν. Γιατί; Πιστεύω ότι αυτό οφείλεται στη κρίση ταυτότητας που περνάει η αριστερά και αυτό συνοψίζεται στη λέξη κλειδί: επανάσταση. Απο τη στιγμή που παύει να ισχύει η θεμελιακή της σύμβαση με την επαναστατικότητα και δεν αμφισβητείται η πραγματικότητα ως περιβάλλουσα τάξη, απο τη στιγμή που η επαναστατική πίστη χάνεται, τότε υπάρχει πρόβλημα υπαρξιακής σύγχυσης. Πολλοί βέβαια θα πουν ότι και στο ξεκίνημα αυτής της πορείας υπήρξαν παραλλαγες μη-επαναστατικής αριστεράς όπως οι ριζοσπάστες ,σε αντίθεση με τους σοσιαλιστές πριν το 1917, οι σοσιαλδημοκράτες, σε αντίθεση με τους κομμουνιστές μετα την επανάσταση του Οκτωβρίου κλπ. Όμως η ουσία δεν αλλάζει: οι μη-επαναστατικές συμπεριφορές έχουν αξία μόνο σε σχέση με ενα συνολικό σχέδιο αλλαγής της κοινωνίας που επαγγελεται φιλοσοφικά και πολιτικά η αριστερά. Αυτή η τελευταία θέλει να πετύχει τον στόχο της μέσα απο, όπως λέει, πολιτικό και κοινωνικο μετασχηματισμό, με απωτερο σκοπό την αλλαγή ζωής και κουλτούρας των ανθρώπων. Κάτι τέτοιο όμως δεν μπορεί να γίνει δίχως επαναστατικό πάθος. Η απουσία του ακυρώνει τις πολυπόθητες αλλαγές. Η απουσία του ακυρώνει την αριστερή ταυτότητα . Οι οποιες άλλες απόπειρες σύγχρονης αριστερής μεταρρύθμισης ,παρά την επίκληση του “νέου” που επαγγέλλονται , κατα βάση ωθούν στο γκρεμό το αριστερό όνειρο, όπως αυτό γεννήθηκε. Δε μιλώ βέβαια εδώ για νοσταλγία ή δογματική προσήλωση στο παρελθόν. Δεν μιλώ για τον “χαμένο θησαυρό” της αριστεράς για να χρησιμοποιήσω τα λόγια της Χάνα Αρρεντ. Το αντίθετο μιλώ για το μετέωρο, παγιδευμένο της βήμα μεταξύ επαναστατικότητας και πραγματικότητας. Εκτός και αν η ιδέα της επανάστασης πάρει άλλη μορφή. Γίνει πάθος για καινοτομία, για έρευνα. Εκτός και αν η αριστερά απελευθερωθεί τελείως απο τα ιδεολογικά στερεότυπα του παρελθόντος και συμβαδίσει με τη σύγχρονη δεξιά στη καινοτόμα προσήλωση σε όλα τα επίπεδα καθημερινότητας. Εστω και αν μια τέτοια αλλαγή είναι η πεμπτουσία του καπιταλισμού.
Δημοσθένης Δαββετας
Καθηγητης φιλοσοφίας της τέχνης, ποιητης, εικαστικός.