Πορτραίτο ενός “αντισυστημικού”
Μετά το Brexit και την εκλογή Τραμπ στις Η.Π.Α., πολλοί θεωρούν ότι θ’ ακολουθήσει η Γαλλία με την Λεπέν. Ο δρόμος μοιάζει στρωμένος: λαϊκισμός, δημαγωγία, μεταναστευτική κρίση, κρίση αξιών και ταυτότητας, απαξιωμένη πολιτική ελίτ, ευρωσκεπτικισμός. Πολλές οι παράμετροι που συνηγορούν σε μία ενδεχόμενη νίκη του κόμματος του «Εθνικού Μετώπου». Το σύστημα της παγκοσμιοποιημένης «αριστεροδεξιάς», ενός βίαιου νεοφιλελευθερισμού των αγορών μοιάζει παγιδευμένο στο αδιέξοδο της αδηφάγας ανταγωνιστικής ταυτότητάς του. Να όμως που στην Γαλλία η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. Εκεί που όλοι οι αριστεροί ψηφίζουν στις εσωκομματικές εκλογές του δεξιού κόμματος εναντίον του Σαρκοζί, βγάζοντάς τον εκτός παιχνιδιού, εκεί που οι δημοσκοπήσεις έδειχναν τον υποψήφιο Αλάν Ζυπέ ως το μεγάλο φαβορί, ήρθαν οι ψηφοφόροι να αναδείξουν νικητή τον Φρανσουά Φιγιόν και μάλιστα με διαφορά. Ο Φιγιόν επελέγη από την αντισυστημική πλευρά, την εχθρική προς τις ελίτ που κυβερνούσαν τα τελευταία σαράντα χρόνια, ως ο εκπρόσωπός της. Γιατί; Γιατί είναι ο ισορροπιστής μεταξύ του αντιστημικού και του λαϊκιστικού. Ο αντισυστημικός δεν είναι υποχρεωτικά λαϊκιστής, όπως θέλουν πονηρά να τον ενοχοποιήσουν οι συστημικοί. Ο αντισυστημικός, τουλάχιστον στη Γαλλία, αλλά προσωπικά, πιστεύω, παντού όπου υπάρχει ανάγκη δημοκρατικής λειτουργίας μίας χώρας, δεν θέλει το σύστημα που απέτυχε με τους πολιτικούς και τις ως τώρα αποφάσεις τους σε ζητήματα παιδείας, μετανάστευσης, οικονομία, ταυτότητας. Δεν θέλει την απόλυτη κυριαρχία της παγκοσμιοποίησης που καταργεί έθνη, σύνορα, ιστορία, παραδόσεις και πολιτισμικές μνήμες και που κάνει τους πλούσιους πλουσιότερους και τους φτωχούς φτωχότερους. Αλλά δεν θέλει επίσης τον λαϊκισμό, που απερίφραστα στηρίζεται στον φόβο, την αγανάκτηση, τον φθόνο και τον θυμό και που χλευάζει τα δημοκρατικά πάθη της αδελφοποίησης, της αλληλεγγύης, της αγάπης. Δεν θέλει ο αντισυστημικόςτον λαϊκισμό που θα περιφρονήσει τις οικουμενικές αξίες και που θα κρυφτεί πίσω από τα συναισθήματα για να δώσει τροφή στον διχασμό, τα μίση και τον ρατσισμό. Ούτε θέλει επίσης να δεχτεί τον αφελή πια εκ των πραγμάτων ιδεολογικό προσανατολισμό των μαρξιστών και των νεοφιλελευθέρων, ότι μόνο τα συμφέροντα διοικούν τον κόσμο κι ότι όλο το κακό της ανθρωπότητας προέρχεται από τον εθνικισμό ή το θρησκευτικό παραλήρημα. Ο αντισυστημικός θέλει να βρει την ισορροπία ανάμεσα στη λογική των αναγκών του λαού και των εκπροσώπων του. Δεν θέλει να παρασυρθεί από το πλήθος που, όπως έλεγε ο Ουγκώ, «μπορεί να προδώσει τον λαό». Αλλά θέλει να ζει ελεύθερος, σε μία ελεύθερη αγορά, με λιγότερο παρεμβατικό, αλλά όχι αδιάφορο κράτος, με τόνωση της επιχειρηματικότητας, με τόλμη στις μεταρρυθμίσεις, με σεβασμό κι εμπιστοσύνη στη τήρηση των νόμων και την στήριξη της Δημοκρατίας. Στο πλαίσιο αυτό επελέγη ο Φιγιόν.
Δημοσθένης Δαββέτας,
Καθηγητής Φιλοσοφίας της Τέχνης στο Παρίσι, ποιητής, εικαστικός